Czy aronia zasługuje na miano super owocu?

aronia-cluster-and-leavesAronia jest pretendentem do uzyskania miana super owocu z uwagi na bardzo duża zawartość polifenoli. Pojęcie super owocu wprowadzono dla tych owoców, które szczególnie bogate są w cenne związki np. polifenole, karotenoidy, składniki mineralne, witaminy. Niestety aronia na chwilę obecną nie figuruje na liście super owocu, ponieważ w krajach zachodnich jest mało znanym owocem…

Aronia czarnoowocowa (Aronia melanocarpa), która posiada największą, spośród surowców roślinnych zawartość antocyjanów i innych polifenoli, wykazujących silne właściwości przeciwutleniające. Jak podają niektóre źródła naukowe aronia łączy w sobie zalety czerwonego wina i zielonej hebaty, bowiem zawiera zarówno katechiny jak i antocyjany. W profilaktyce chorób serca i naczyń krwionośnych aronia może okazać się  tzw. „polskim antyoksydacyjnym paradoksem„. W przypadku stanów chorobowych owoce aronii działają wspomagająco w terapii wielu chorób, których przyczyną są wolne rodniki.

Jaka jest jej historia?

Aronia od wieków była znana wśród Indian. Na jej leczniczych i zdrowotnych właściwościach poznali się również biali osadnicy. Do Europy przybyła ze wschodniej części Ameryki Północnej w roku 1700. Indianie przepadali za jej owocami, suszyli je i mieszali z innymi, sporządzając „placuszki”, które jedli zimą. Hodowców europejskich najbardziej zachwyciły jednak barwy jej liści jesienią. W Anglii Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze nagrodziło ją w końcu złotym medalem w roku 1972, ale nadal głównym kryterium były jej walory dekoracyjne, a nie smak owoców. W stanie naturalnym rośnie na ubogich glebach, kamiennych zboczach, piaskach i torfowiskach. Od XIX w. Uprawiano ja w Rosji i Szwecji. W Polsce pojawia się coraz częściej, doceniana, jako bogate źródło witamin i soli mineralnych oraz łatwy w uprawie krzew.

Co zawiera w sobie cennego?

Aronia, jak już zostało wspomniane posiada najwyższą zawartość antocyjanów i innych polifenoli. W 100 g suchej masy tego produktu według różnych źródeł, obecnych jest od 2000 do 8000 mg polifenoli. Zawartości za zależna jest od odmiany, warunków uprawy oraz pory zbioru owoców. Ponadto w owocach obecne są flawonole, fenolokwasy i garbniki o silnych właściwościach przeciwutleniających.

Procyjanidyny są główną klasą związków polifenolowych występujących w owocach aronii,. Substancje te odpowiedzialne są za właściwości sensoryczne owoców i przetworów z aronii- zarówno charakterystyczny cierpki smak, jak i różową barwę. Ściągające wrażenie odczuwalne podczas spożywania owoców aronii wynika z interakcji tanin z białkami błony śluzowej i receptorami smakowymi języka.

Jak działają obecne w aronii procyjanidyny?

Dzięki zawartości procyjanidyn i ich właściwości do reakcji z białkami owoce aronii zawdzięczają również wysoką trwałość i odporność na działanie mikroorganizmów oraz innych patogenów. Procyjanidyny mają wielokrotnie większą aktywność antyoksydacyjną niż witaminy E i C. Związki te wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwnowotworowe, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe.

Aronia a walory zdrowotne

Przez wiele lat owoce aronii oraz wytwarzane z nich przetwory były uważane za żywność konwencjonalną. Dopiero, gdy zostały odkryte liczne prozdrowotne właściwości substancji wyizolowanych z różnych rodzajów owoców jagodowych, także aronia stała się obiektem badań nad tymi właściwościami.

Z owoców najczęściej przygotowuje się sok aroniowy, zalecany w chorobach układu krążenia (miażdżyca, nadciśnienie), schorzeniach górnych dróg oddechowych i jako środek łagodzący przeziębienie, oraz syrop aroniowy będący składnikiem preparatów zwiększających odporność organizmu. Sok z aronii zalecany jest także dzieciom, które dużo czasu spędzają przy komputerze czy książce. Obecne w owocach antocyjany mogą zabezpieczyć je przed wadami wzroku, bodącymi wynikiem przepracowania oczu i narażenia ich na silne bodźce (bliskość monitora, niewłaściwe oświetlenie itp.). Warto wspomnieć ze owoce aronii pomagają usuwać z organizmu szkodliwe metale ciężkie (m.in. ołów), które gromadzą się w wyniku wpływu zanieczyszczonego środowiska.

Aronia a działanie przeciwzapalne

Antocyjany mają zdolność do obniżania aktywności tkankowego czynnika nowotworów (TNF-α), której zwiększenie obserwuje się w chorobach metabolicznych takich, jak: otyłość, insulinooporność, przedwcześnie rozwijająca się miażdżyca Istnieją doniesienie świadczące o korzystnym działaniu soku z owoców aronii na owrzodzenie żołądka wywołane zakwaszonym alkoholem etylowym. Stwierdzono również, że preparaty antocyjanowe uzyskane z owoców aronii wpływają korzystnie na przebieg doświadczalnego zapalenia trzustki, co objawiało się znacznym złagodzeniem przebiegu choroby. U szczurów z zapaleniem wątroby indukowanym tetrachlorometanem wykazano znaczące zmniejszenie aminotransferazy alaninowej oraz asparaginianowej po podaniu soku z owoców aronii w porównaniu do zwierząt z grupy kontrolnej.

Aronia a układ krążenia

Antocyjany owoców aronii czarnoowocowej wywierają korzystne działanie na układ krążenia ze względu na zdolności uszczelniające naczynia krwionośne, ponadto zapewniają naczyniom włosowatym elastyczność oraz prawidłową przepuszczalność. Korzystne efekty kliniczne zależą od wielkości dawki, średnio wynosi ona 300 – 600 mg/24 h. Poprzez tworzenie wiązań z kolagenem wzmacniają one ściany naczyń krwionośnych, zapobiegając zakrzepom i miażdżycy. Antocyjany znajdujące się w winie czerwonym mają właściwości zwiększające ilość frakcji HDL cholesterolu. Badania epidemiologiczne wykazały odwrotnie proporcjonalną korelację między spożywaniem czerwonego wina a ryzykiem zachorowalności na chorobę niedokrwienną serca. Aronia również obniża ciśnienie tętnicze, dlatego powinna znajdować się w diecie osób narażonych na zawał serca lub udar.

Aronia a cukrzyca

Obecnie wiadomo, że wyciąg z aronii powoduje złagodzenie przebiegu wywołanej doświadczalnie cukrzycy. Przeciwcukrzycowy potencjał aronii może wynikać ze zmniejszenia aktywności maltazy i sacharazy w śluzówce jelita cienkiego, ale niewykluczone są inne mechanizmy. Wyraża się to zmniejszeniem nasilenia objawów, między innymi zmniejszeniem pragnienia, zmniejszeniem ilości wydalanego moczu oraz poprawie badanych wskaźników laboratoryjnych. Sok aroniowy podawany szczurom z cukrzycą wywołaną streptozotocyną przyczyniał się do redukcji hiperglikemii o ponad 40% oraz do złagodzenia objawów towarzyszących, m.in. normalizacji masy ciała, zmniejszenia pragnienia, zmniejszenia ilości wydalanego moczu. Spożywanie przez 3 miesiące soku z owoców aronii przez pacjentów z insulinoniezależną cukrzycą przyczyniło się do zmniejszenia glukozy na czczo.

Aronia a nowotwory

Badania dowodzą również, że aronia wykazuje korzystne działanie na przebieg choroby popromiennej, co wynika z mechanizmów powstawania uszkodzeń popromiennych i objawów tego schorzenia, zwłaszcza w początkowej fazie tej choroby, kiedy następuje wzmożone uwalnianie wolnych rodników.

Antyoksydanty zawarte w owocach aronii spełniają bardzo ważną rolę w profilaktyce chorób nowotworowych. Czynniki kancerogenne występują w naszym otoczeniu w sposób naturalny, a szczególnie są na nie narażeni mieszkańcy krajów wysokorozwiniętych (zanieczyszczenie środowiska, spaliny, papierosy itp.). Jednym ze sposobów zapobieganie szkodliwemu działaniu tych czynników jest spożywanie w diecie produktów o właściwościach antymutagennych.

Obecnie szacuje się, że około 33% wszystkich chorób nowotworowych ma związek nieprawidłową dietą, a zmiana sposobu żywienia może im zapobiec. Prawidłowa dieta, to przede wszystkim duże ilości owoców i warzyw, które dostarczają odpowiednie ilości witamin oraz błonnika. Istnieją badania, w których wykazano antymutagenną aktywność anotocyjanin zawartych w owocach aronii. Przeciwnowotworową aktywność wyciągów z owoców wykazano w badaniach na ludzkich komórkach raka wątroby. Istnieją doniesienia, że u osób spożywających regularnie związki o właściwościach antyoksydacyjnych, zaobserwowano rzadsze występowanie niektórych chorób nowotworowych.

Aronia a kosmetyka

Kosmetyki z wyciągiem z aronii mają działanie ochronne przed szkodliwym działaniem promienia UV a także opóźniają proces starzenia się skóry.

Aronia a kuchnia

Jest składnikiem soków, win, dżemów, konfitur, cykat (kandyzowane skórki owoców używane w cukiernictwie) oraz kompotów

  • Dodaje się ją do zup i mięs
  • Stanowi składnik herbat owocowych
  • Sok z aronii wykorzystuje się do barwienia innych produktów spożywczych, soków, win, nalewek, likierów, galaretek
  • Owoce można zamrażać

 

Reasumując

Owoce aronii to jedno z najbogatszych źródeł związków przeciwutleniających występujących w przyrodzie. Zawierają one bardzo dużo polifenoli, wśród których najliczniejszą grupę stanowią antocyjany. Dzięki temu owoce aronii są idealnym surowcem do produkcji tzw. Żywności funkcjonalnej i mogą być stosowane w profilaktyce przeciw miażdżycowej, przeciwnowotworowej oraz w walce z cukrzycą.

Źródło:

  1. Tadeusz Wolski, Olaf Kalisz, Marek Prasał, Andrzej Rolski- Aronia czarnowocowa- Aronia melanocarpa (Michx.) Elliot- zasobne źródło antyoksydantów (Black chokeberry- Aronia melanocarpa – the rich source of antioxidants);
  2. Małgorzata Białek, Jarosława Rutkowska, Ewelina Hallman- Aronia czarnoowocowa, jako potencjalny składnik żywności funkcjonalnej. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2012, 6 (85), 21-30;  
  3. Praca zbiorowa. Zioła z apteki natury. Polskie zioła dla zdrowia i urody. Wydawnictwo Publicat.
  4. Beata Cieślowska, Patrycja Cieślowska- Superfoods, czyli żywności o wysokiej wartości odżywczej. Wydawnictwo SBM, Warszawa 2016
  5. Jan Oszmiański- Produkty aroniowe w profilaktyce zdrowia. Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu
  6. Joanna Sikora, Magdalena Markowicz, Elżbieta Mikiciuk-Olasik ROLA I WŁAŚCIWOŚCI LECZNICZE ARONII CZARNOOWOCOWEJ W PROFILAKTYCE CHORÓB CYWILIZACYJNYCH CHEM. TOKSYKOL. – XLII, 2009, 1, str. 10 – 1

Autor: Maciej Bońkowski