Beta – karoten w walce z rakiem

Karotenoidy są związkami organicznymi rozpuszczalnymi w tłuszczach, które są obecne w wielu roślinach i chronią je przed uszkodzeniami spowodowanymi przez promienie słoneczne. Ich kolor działa przyciągająco na ptaki i owady. Niektóre zwierzęta, w tym ptaki z jasnozielonym, czerwonym i zielonym upierzeniem zawdzięczają swoją barwę karotenoidom zawartym w ich pokarmie.

Obecnie zidentyfikowano ponad 700 karotenoidów i ich produktów metabolicznych, od pięćdziesięciu do sześćdziesięciu występuje w naszym pożywieniu, dwadzieścia dwa oraz ich aktywne biologicznie formy obecne są w ludzkiej surowicy krwi. W sumie dziesięć procent karotenoidów noszących nazwę: alfa-, beta- i gamma karotenami, przemieniane są w organizmie w witaminę A i retinol.

Beta- karoten jest najbardziej aktywny ze wszystkich prowitamin i prawdopodobnie odgrywa wśród nich główną rolę. Znajduje się w żółtych, pomarańczowych i ciemnozielonych częściach roślin (liściach, owocach, łodygach). Do karotenoidów zaliczane są: likopen, alfa-karoten i kantoksantynę. Jednak beta- karoten z wszystkich karotenoidów najłatwiej przekształcany jest w organizmie w witaminę A, co zostało potwierdzone w licznych badaniach przeprowadzonych w latach 80-tych ubiegłego wieku

Dziki swoim właściwościom przeciwutleniającym beta-karoten uważany jest za ten składnik, który wpływa pozytywnie na zdrowie i zapobiega występowaniu wielu chorób. Jako przeciwutleniacz unieszkodliwia wolne- rodniki- wysoce reaktywne substancje przyczyniające się do rozwoju chorób od chorób serca i nowotworów po zapalenie stawów oraz zaćmę. Wysoka zawartość beta-karotenu w diecie redukuje ryzyko tworzenia się nieprawidłowych komórek a także zmniejsza działanie wolnych rodników na błony komórkowe. Jedna cząsteczka beta-karotenu jest w stanie zlikwidować do tysiąca wolnych rodników

W jaki sposób karoten zapobiega powstawaniu nowotworów?

Dzieje się to na wiele sposobów. Jednym z nich jest usprawnienie procesu komunikowania miedzy komórkowego. Ten proces regulują białka błony komórkowej, które są kodowane przez geny. Naukowcy uważają, że specyficzny gen connexin 43 chroni przed zniekształceniem informacje przepływające miedzy komórkami, Zniekształcenie tych informacji jest jednym z powodów powstawania raka. Dlatego karotenoidy, zapobiegając zniekształceniu tej informacji, są tak ważne, jeśli chodzi o zapobieganie chorobom nowotworowym

Inne doniesienia naukowe wskazują….

Wiele badań naukowych wskazuje na to, że beta karoten ma zbliżone działanie na komórki nowotworowe jak czosnek, szczególnie poprzez wpływ na układ odpornościowych. Zwierzęta, które karmiono żywnością bogatą w beta-karoten miały siedmiokrotnie mniejszy wzrost guzów nowotworowych niż te, których dieta tego składnika nie zawierała.

Naukowcy z Albert Einstein College of Medicine w Bronksie zauważyli, że u kobiet o niskim stężeniu beta-karotenu w tkance szyjki macicy, nawet przy normalnym poziomie tej prowitaminy we krwi, wzrasta zagrożenie rakiem szyjki macicy. Dieta zasobna w ten składnik może znacząco zmniejszyć to ryzyko.

Testy laboratoryjne przeprowadzone na Uniwersytecie w Harvardzie wykazały, że beta karoten ma także bezpośrednie działanie toksyczne na komórki pobrane z ludzkich guzów płaskokomórkowych płuc. Zmniejszał on rozrost komórek i aktywność wolnych rodników a także tworzenie szkodliwych enzymów.

Być może najbardziej interesujące są badania dr. Xiang-dong Wanaga z Uniwersytetu w Tufts nad przemianą beta –karotenu w kwas retinowy (kwas witaminy A). Kwas ten mający działanie przeciwnowotworowe jest obecnie stosowany w wielu krajach (głównie w dermatologii). Przyjmowane są próby z zastosowaniem w leczeniu nowotworów krwi oraz pęcherza moczowego [1].

Beta – karoten jest przekształcany w przewodzie pokarmowym, ponadto dociera do płuc, wątroby i nerek oraz tkanki tłuszczowej, gdzie w razie potrzeby również ulega przemianie w kwas retinowy. Oznacza to, że gdy jemy pokarmy z beta-karotenem, zaopatrujemy nasze tkanki w zapasy do produkcji kwasu retinowego, którym może być potrzebny do zwalczania złośliwych komórek [1].

Gdzie występuje?

Najlepszymi źródłami beta-karotenu w diecie są wspomniane wcześniej ciemnozielone, żółte i pomarańczowe owoce i warzywa:

  • Szpinak
  • Liście kapusty
  • Marchew
  • Dynia
  • Natka pietruszki
  • Sałata
  • Jarmuż
  • Bataty
  • Boćwina
  • Szczypior
  • Czerwona papryka
  • Żółta i zielona papryka
  • Morele
  • Brzoskwinie

Im ciemniejszy kolor rośliny tym wyższa w nim zwartość beta-karotenu. Powinno się spożywać przynajmniej raz dzianie porcję ciemnopomarańczowego warzywa oraz dodatkowo cztery razy dziennie porcje innych warzyw lub owoców.

Jestem wrażliwy….

Karoteny, w tym beta-karoten jest wrażliwy na procesy utleniania zachodzące w czasie przechowywania żywności (kontakt z tlenem i światłem). Straty karotenoidów zachodzące w warzywach podczas długotrwałego ich przechowywania w temperaturze 10°C dochodzą do 40%, a przy przechowywaniu w nieprawidłowych warunkach – nawet do 80%.

Czym grozi nadmiar beta karotenu w diecie?

W odróżnieniu od witaminy A, beta karoten spożywany w większych ilościach przez dłuższy okres czasu nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jedynym niepożądanym skutkiem ubocznym spożywania dużej ilości zielonych, żółtych bądź pomarańczowych owoców oraz warzyw może być żółte zabarwienie skóry spowodowane odkładanie się karotenu w komórkach tłuszczowych. Zabarwienie to jednak znika w momencie ograniczenia spożycia tego składnika wraz z dietą.

Bibliografia:

  1. Jean Carper- Żywność twój cudowny lek. Wydawnictwo Vesper.
  2. Elizabeth Sommer- Encyklopedia witamin składników mineralnych- Wydawnictwo Amber. Warszawa 1997
  3. Praca zbiorowa pod – Dietoterapia. Wydawnictwo PZWL. Warszawa 2014
  4. Marcia Zimmerman – Jedz według kolorów. Wydawnictwo Świta Książki Warszawa 2003

Autor: Maciej Bońkowski