Czy składniki żywności i sposób żywienia zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu?

Ponad 80% nowotworów ma zawiązek z czynnikami środowiskowymi, do których zaliczane są również zwyczaje żywieniowe. Powstaje pytanie, dlaczego sposób żywienia może stanowić zagrożenie nowotworowe?

Co to jest nowotwór?

Nowotworem nazywamy nieprawidłowy wzrost tkanek, który jest niepodporządkowany prawidłowym, czynnościom naszego organizmu. Nieprawidłowe komórki posiadają zdolność do wypierania tkanek zajętego narządu prowadząc do jego zniszczenia. Z czasem komórki nowotworowe z pierwotnego ogniska przenoszone są za pośrednictwem naczyń krwionośnych oraz limfatycznych do innych części naszego organizmu czego efektem jest powstawanie ognisk wtórnych- przerzutów.

Warto tu podkreślić ze proces powstawania nowotworów trwa od kilku do kilkunastu lat i na to czy zachorujemy wpływ mają geny, zabiegi medyczne (np. tomografia komputerowa, niektóre leki), zanieczyszczenie środowiska, starzenie się organizmu, czy siedzący tryb życia.

Leczenie, które polega na niszczeniu komórek nowotworowych przeprowadza się różnymi metodami:

  • Chemioterapią
  • Hormonoterapią
  • Zabiegiem chirurgicznym
  • Radioterapią
  • Zabiegiem z wykorzystaniem lasera (ma zastosowanie w usuwaniu raka pęcherza moczowego)

Jakie są przyczyny nowotworu?

  1. Do rozwoju nowotworów przyczynia się wiele czynników, do których zalicza się m.in. czynniki środowiskowe- sposób odżywiania, alkohol, dym tytoniowy, dioksyny (których źródłem są potrawy grillowane, dym z papierosów, dym ze spalania śmieci), niektóre metale (azbest, nikiel, chrom) a także nadmierna ekspozycja na słońce (długotrwałe i regularne opalanie), promieniowanie jonizujące.
  2. Czynniki genetyczne, dotyczące około 10% populacji

Jaki jest wpływ diety na rozwój nowotworów?

Wpływ diety na tworzenie nowotworów polega na oddziaływaniu we wczesnej okresie powstawania nowotworu związków obecnych w żywności z innymi składnikami nie żywieniowymi. Do czynników wyodrębnionych przez naukowców, mających decydujący wpływ na rozwój nowotworów zalicza się:

  1. Aflatoksyny, szczególnie aflatoksyna B- toksyczny związek syntetyzowany przez pleśń Aspergillus flavus, silnie rakotwórczy dla wątroby. Pleśnią tą często porażone są orzeszki arachidowe, ziarna zbóż, ziarna kukurydzy, papryka chilli, pieprz przechowywane w niewłaściwych warunkach (wysoka wilgotność, wysoka temperatura). Są one bardzo stabilne i nie ulegają rozkładowi pod wpływem wysokich temperatur (gotowanie, prażenie).
  2. Nadmierne spożywanie żywności bogatej w tłuszcze prowadzące do tworzenia się w organizmie aktywnych wolnych rodników tlenowych, które maja zdolność do uszkadzania substancji genetycznej. Uszkodzenia te stają się jedną z głównych przyczyn powstawania procesu nowotworowego. Ponad 60% przypadków raka u kobiet i 40% raka u mężczyzn związane jest z wadliwym sposobem odżywiania,w którym kluczową rolę odgrywają tłuszcze. Spożywane wraz z dieta tłuszcze same w sobie nie są rakotwórcze, ale stanowią główny czynnik ryzyka zachorowania na nowotwory: jelita grubego, sutka, żołądka, trzustki oraz gruczołu krokowego. Tłuszcz obecny w spożywanej żywności ma wpływ na rozrost (profilerację), komórek, które uległy wcześniejszemu przekształceniu nowotworowemu. Negatywne działanie mają tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, a także produkty utleniania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych powstające podczas procesów smażenia. Wpływ na procesy nowotworowe może mieć także cholesterol obecny w tłuszczu zwierzęcym, ponieważ bierze on udział w powstawaniu estrogenów, zwiększając tym samym ryzyko wystąpienia raka sutka oraz trzonu macicy. Warto również podkreślić, że spożywany w nadmiarze tłuszcz sprzyja zwiększonemu wytwarzaniu i wydzielaniu żółci. Z kwasów żółciowych w jelicie grubym, w wyniku rozkładu przez bakterie tworzą się kwasy (litocholowy, deoksycholowy), zwiększające istotnie ryzyko powstawania raka jelita grubego.
  1. Alkohol jest czynnikiem sprzyjającym powstawaniu raka trzustki, wątroby, gardła, krtani oraz języka. Działanie alkoholu polega na uszkodzeniu komórek błon śluzowych dróg oddechowych oraz pokarmowych, co ma duży wpływ na wywołanie toksycznego działania czynników rakotwórczych. Faktem również jest to, że osoby spożywające alkohol w dużych ilościach narażone są na niedożywienie, manifestujące się niedoborem wielu witamin i składników mineralnych, które przeciwdziałają rozwojowi nowotworów złośliwych.
  2. Rakotwórcze działanie mają także związki azotu, obecne w glebie i w wodzie w wyniku nadmiernego nawożenia – azotany. Mogą być one obecne w warzywach i owocach a także w wodzie pitnej. Związki azotu w przemyśle spożywczym stosuje się także do przechowywania żywności (peklowanie mięsa). W żołądku i w jelitach pod wpływem bakterii azotany ulegają przekształceniu w do azotynów oraz tlenów. W żołądku w wyniku łączenia się azotynów z aminami dochodzi do tworzenia się nitrozoamin- związków inicjujących chorobę nowotworową żołądka. Produkcji nitrozoamin sprzyja wysokie spożycie soli kuchennej, natomiast hamuje je naturalna witamina C.
  3. Przenikające do żywności z powietrza, gleby i wody wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) wykazują działanie zarówno rakotwórcze jak i mutagenne. Ich źródłem są również niektóre procesy związane z przetwórstwem żywności. Wysoką zawartość WWA obserwuje się w produktach poddanych grillowaniu na węglu drzewnym oraz w produktach mięsnych (i nie tylko) poddanych wędzeniu w sposób tradycyjny.
  4. Wysokie spożycie soli kuchennej, a niskie spożycie owoców i warzyw bogatych w witaminę C, powoduje wystąpieniem zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, czego końcowym efektem , podobnie jak w przypadku infekcji Helicobacter pylorii– są zmiany nowotworowe żołądka.
  5. Wysokie spożycie białka zwierzęcego (czerwone mięso) powoduje wzrost ryzyka nowotworu jelita grubego. Produkty pirolizy powstające podczas pieczenia smażenia, grillowania produktów mięsnych to wolne rodniki przyspieszające procesy nowotworowe.
  6. Dieta uboga w błonnik pokarmowy jest jedną z głównym przyczyn postawania raka jelca grubego. Dlaczego? Brak lub drastycznie niskie spożycie błonnika pokarmowego rzutuje na zmniejszenie objętości stolca, przez co dochodzi do wzrostu skoncentrowanych w nim substancji kancerogennych (m.in. kwasów żółciowych),a także wydłuża ich kontakt z błoną śluzową jelita. Obecnie wiadomo, że im mniej w pożywieniu znajduje się błonnika tym zachorowalność na chorobę nowotworową jelita grubego ulega zwiększeniu.
  7. Suplementy diety i używki. Β-karoten stosowany w suplementach diety zwiększa ryzyko rozwoju raka płuc o osób palących tytoń. Z kolei wraz ze wzrostem ilość wypijanej Yerba mate (rodzaj herbaty) zwiększa się istotnie ryzyko rozwoju raka przełyku.

Autor: Bońkowski Maciej